ข้อต่อไฮดรอลิคที่หมุนเข้ากันได้ไม่กี่รอบไม่ได้หมายความว่าเป็นเกลียวชนิดเดียวกัน การฝืนประกอบเกลียวที่มี Pitch หรือรูปทรงต่างกันอาจทำลายเกลียวและทำให้ซีลไม่ถูกตำแหน่ง วิธีระบุที่แม่นยำต้องพิจารณา 4 อย่างร่วมกัน ได้แก่ เกลียวตรงหรือเรียว ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง Pitch ของเกลียว และหน้าซีล
ตารางเปรียบเทียบเกลียวไฮดรอลิค 5 ชนิด
ชนิด | รูปเกลียว | จุดซีลหลัก | ลักษณะเด่น |
JIC | เกลียวตรง UN/UNF | หน้าแฟลร์ 37° | ปลายกรวยโลหะ ไม่มี O-ring บนหน้า |
NPT/NPTF | เกลียวเรียว | บริเวณเกลียว | เส้นผ่านศูนย์กลางเปลี่ยนตามแนวเกลียว |
BSPP | เกลียวตรง BSP | หน้า แหวนซีล หรือกรวยตามแบบ | เกลียวขนาน ต้องดูหน้าซีลต่อ |
BSPT | เกลียวเรียว BSP | บริเวณเกลียว | คล้าย NPT แต่ Pitch และรูปเกลียวต่างกัน |
ORFS | เกลียวตรง UN/UNF | O-ring บนหน้าแบน | เห็นร่อง O-ring บริเวณหน้าสัมผัส |
เกลียว JIC ดูอย่างไร?
JIC ใช้เกลียวตรงตระกูล UN หรือ UNF เพื่อดึงหน้ากรวย 37 องศาของตัวผู้เข้าหาหน้าแฟลร์ของตัวเมีย การซีลเกิดที่ผิวโลหะ ไม่ได้เกิดที่เกลียว จุดสังเกตจึงเป็นหน้ากรวยและมุมแฟลร์
การพันเทปที่เกลียว JIC ไม่ได้แก้หน้าซีลที่เป็นรอยหรือผิดมุม และเศษวัสดุซีลอาจเข้าสู่ระบบ หากข้อต่อ JIC รั่ว ควรตรวจหน้าสัมผัส ความตรงแนว ขนาด และแรงขันตามข้อมูลผู้ผลิต
เกลียว NPT ดูอย่างไร?
NPT เป็นเกลียวท่อแบบเรียว มุมยอดเกลียว 60 องศา เส้นผ่านศูนย์กลางจะเปลี่ยนเมื่อวัดคนละตำแหน่งบนแนวเกลียว การซีลเกิดจากการประกบของเกลียวร่วมกับวัสดุซีลที่เหมาะสมตามข้อกำหนด
ควรระวังไม่ให้เทปหรือน้ำยาซีลล้ำเข้าไปในทางไหล และต้องตรวจความเข้ากันได้ของวัสดุซีลกับแรงดัน อุณหภูมิ และของเหลว
เกลียว BSPP ดูอย่างไร?
BSPP หรือ G เป็นเกลียวท่อแบบขนาน มีมุมยอดเกลียว 55 องศา ตัวเกลียวทำหน้าที่ยึดมากกว่าทำหน้าที่ซีล การซีลอาจเกิดด้วย Bonded Seal, O-ring, หน้าแบน หรือกรวย 60 องศา ขึ้นอยู่กับรูปแบบข้อต่อ
การเห็นเกลียวตรงจึงยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเป็น BSPP ต้องตรวจหน้าสัมผัส เส้นผ่านศูนย์กลาง และ Pitch ร่วมกัน
เกลียว BSPT ดูอย่างไร?
BSPT หรือ R เป็นเกลียวท่อเรียวตระกูล BSP มีมุมยอดเกลียว 55 องศา แม้บางขนาดจะดูใกล้เคียง NPT แต่ Pitch รูปยอดเกลียว และมาตรฐานต่างกัน ห้ามใช้วิธีลองขันเพื่อระบุชนิด เพราะอาจเริ่มหมุนได้ก่อนติดและทำลายเกลียว
เกลียว ORFS ดูอย่างไร?
ORFS ย่อมาจาก O-Ring Face Seal ใช้เกลียวตรงเพื่อกดหน้าแบนเข้าหากัน โดย O-ring บนหน้าตัวผู้เป็นส่วนซีล จุดสังเกตชัดคือร่อง O-ring บนหน้าสัมผัส ไม่ใช่บนเกลียว
ข้อต่อชนิดนี้ช่วยควบคุมการรั่วได้ดีเมื่อประกอบถูกต้อง แต่ต้องใช้ O-ring ที่มีขนาดและวัสดุตรงกับของเหลว อุณหภูมิ และแรงดันของระบบ
วิธีตรวจว่าเป็นเกลียวตรงหรือเกลียวเรียว
ทำความสะอาดข้อต่อก่อนวัด ใช้เวอร์เนียร์วัดเส้นผ่านศูนย์กลางใกล้ต้นเกลียวและปลายเกลียวหลายตำแหน่ง หากค่าเปลี่ยนอย่างเป็นแบบแผน มีแนวโน้มเป็นเกลียวเรียว หากใกล้เคียงกันตลอดแนว มีแนวโน้มเป็นเกลียวตรง
วิธีนี้เป็นเพียงขั้นตอนคัดกรอง ต้องวัด Pitch และตรวจหน้าซีลต่อ เพราะความยาวเกลียวสั้นหรือความคลาดเคลื่อนจากการวัดอาจทำให้ผลไม่ชัดเจน
วิธีวัด Pitch ของเกลียว
ใช้ Thread Pitch Gauge แนบกับยอดเกลียวและเลือกใบเกจที่แนบสนิทตลอดหลายยอด บันทึกจำนวนเกลียวต่อนิ้วหรือระยะพิทช์ตามเครื่องมือ จากนั้นเทียบกับตารางของมาตรฐานและขนาดที่คาดไว้
ไม่ควรกะ Pitch ด้วยสายตา และไม่ควรใช้การลองหมุนกับข้อต่อที่ไม่ทราบชนิด เพราะเกลียวต่างมาตรฐานบางขนาดอาจหมุนเข้าได้ช่วงแรกก่อนติด
ขั้นตอนแยกชนิดเกลียวก่อนสั่งข้อต่อ
1. ทำความสะอาดข้อต่อและคลายแรงดันระบบตามขั้นตอนความปลอดภัย
2. ตรวจว่าเกลียวตรงหรือเรียวด้วยการวัดหลายตำแหน่ง
3. วัดเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกของตัวผู้หรือภายในของตัวเมีย
4. ใช้ Thread Pitch Gauge วัด Pitch
5. ตรวจหน้าซีลว่าเป็นแฟลร์ 37° หน้าแบนมี O-ring กรวย 60° แหวนซีล หรือซีลที่เกลียว
6. เทียบค่ากับตารางผู้ผลิต พร้อมตรวจว่าเป็นตัวผู้หรือตัวเมีย
7. หากยังไม่แน่ใจ ให้ส่งตัวอย่างหรือภาพหลายมุมพร้อมค่าที่วัดได้ให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการแยกเกลียว
หลายคนคิดว่า BSPP และ BSPT เหมือนกันเพราะมีคำว่า BSP ทั้งคู่ หรือแยก NPT กับ BSPT จากเส้นผ่านศูนย์กลางอย่างเดียว นอกจากนี้ JIC ยังอาจถูกสับสนกับข้อต่อกรวยมุมอื่น และเกลียวตรงอาจถูกสรุปว่าเป็น JIC ทั้งที่เป็น ORFS หรือ BSPP
อีกข้อผิดพลาดคือการใช้เทปพันเกลียวกับข้อต่อที่ซีลด้วยหน้าแฟลร์หรือ O-ring ซึ่งไม่ได้แก้ต้นเหตุและอาจเพิ่มสิ่งปนเปื้อนในระบบ
ข้อมูลที่ควรส่งให้ร้านก่อนสั่งข้อต่อไฮดรอลิค
ควรส่งภาพด้านข้างของเกลียว ภาพหน้าซีล ภาพเทียบไม้บรรทัด ค่าความโตของเกลียว ค่า Pitch ระบุว่าเป็นตัวผู้หรือตัวเมีย และข้อมูลสายที่จะนำไปประกอบ หากเป็นข้องอ ให้ระบุมุมและทิศทางด้วย
สรุปวิธีแยกเกลียว JIC NPT BSPP BSPT และ ORFS
JIC ซีลที่แฟลร์ 37 องศา NPT และ BSPT เป็นเกลียวเรียวแต่คนละรูปเกลียว BSPP เป็นเกลียวตรงและมีวิธีซีลหลายแบบ ส่วน ORFS ซีลด้วย O-ring บนหน้าแบน การแยกชนิดจึงต้องวัด Pitch และตรวจหน้าซีลก่อนเลือกทุกครั้ง
หากไม่แน่ใจว่าเกลียวเดิมเป็น JIC, NPT, BSPP, BSPT หรือ ORFS สามารถส่งภาพหน้าเกลียว หน้าซีล และค่าที่วัดด้วยเวอร์เนียร์กับเกจให้ทีม K&P Hydraulic ช่วยเทียบก่อนสั่งได้